English
 

DÜNYA MİRASI NEDİR ve KRİTERLERİ

DÜNYA MİRASI NEDİR?

UNESCO tarafından belirlenen kültürel ve doğal varlıkların listesidir. Dünya miraslarının korunması için 190 ‘dan fazla ülke bir antlaşma imzaladı.

Bu şekilde dünya miraslarının gelecek nesillere aktarılması planlanıyor.

UNESCO’nun 1972 yılındaki genel konferansında hazırlanan 38 maddelik Dünya Doğal ve Kültürel Mirası Koruma Antlaşması’nı imzalayan 175′ten fazla ülkenin korumayı garanti ettikleri anıt ve sit arasından Dünya Mirası Kıstaslarına uygun bulunanlar listede yer alır.
Antlaşmayı imzalayan ülkeler tarafından seçilen 21 ülke temsilcisinin oluşturduğu Dünya Miras Komitesi, ICOMOS (“International Council on Monuments and Sites” Türkçesi:Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi) ve IUCN (“International Union for Conservation of Nature” Türkçesi:Dünya Doğayı Koruma Birliği) aday gösterilen değerler arasından seçim yapar ve listeyi oluşturur. Ayrıca komite, WHF’yi (“World Heritage Fund” Türkçesi:Dünya Miras Fonu) yönlendirerek listedeki değerlerin korunmasını sağlar.

DÜNYA MİRASINA ALINMA KRİTERLERİ:

Dünya Miras Listesi'ne Alınma Kriterleri Bir alanın Dünya Miras Listesi’ne dahil edilebilmesi için Dünya Miras Komitesi tarafından belirlenen olağanüstü evrensel değerini ölçen 10 adet kriter tesbit edilmiştir. Bu kriterlerin 6 adedi kültürel miras olma ve 4 tanesi de doğal miras olma kriterleridir. Gerek külütrel miras  ve de gerekse doğal miras ilan edilebilmesi için o alanın en az bu kriterlerden birine uygun olması gereklidir ve yeterlidir.Ancak birden fazla kritere sahip olan yerlerin miras edilme ,ihtimali daha yüksektir.

Dünya Mirası ilan edilen yerleri incelerken gördüğümüz 1 den 6 ya kadar olan rakamlar kültür miras kriterlerini, 7-8-9-10 numaralar ise doğal ( tabiat) miras kriterlerini göstermektedir. 2004 ten önce 6 ve 4 diye ayrı numaralanmakta idi.

Sınıflandırmada da 1992 de bir kategori eklenmesi yapıldı. İnsan ve doğal çevre uyumu ve etkileşimler kültür dünya mirasları içinde  kültürel peyzaj olarak ayrı sınıfta toplandı. Eskiden bu bölümde şehir, sahil-deniz bölümleri vardı.

 

Aşağıda bu kriterleri açıklarken her bir kritere tek maddeden girenlere örnekler vereceğiz. Sonra da kültürde  6 kriterin 6 sına ve  doğalda 4 kriterin 4 ünede giren yerlerden örnekler vereceğiz.

1.İnsanın yaratıcı dehasının üst düzeyde bir temsilcisi olması,

Sidney  Opera House Taç Mahal Kamboçya   Temple of  Vihear

 

2.Dünyanın bir kültür bölgesinde veya bir dönemde mimarlık veya teknoloji, anıtsal sanatlar, kent planlama veya peyzaj tasarımı alanlarında önemli gelişmelere ilişkin insani değer alışverişlerine tanıklık etmesi,

Almanya  Speyer katedrali Romania   Horezu manastırı Rusya  Church of Ascencion Kolomenskaya

 

3.Yaşayan veya yok olan bir kültür geleneğinin veya uygarlığın istisnai, ender rastlanan bir temsilcisi olması,

Arnavutluk  Butrint India    Agra Fort Norway   Briggen house

 

4.İnsanlık tarihinin önemli bir aşamasını veya aşamalarını gösteren bir yapı tipinin, mimari veya teknolojik bütünün veya peyzajın istisnai

Çek republic  Cesky Krumlow Bakü şehri Polonya  Wieliczka Salt mine

 

5.Özellikle geri dönülmez bir değişimin etkisi altında hassaslaşmış olan çevre ile insan etkileşiminin veya bir kültürün/kültürlerin temsilcisi olan, geleneksel insan yerleşimi, arazi kullanımı veya deniz kullanımının istisnai bir örneği olması,

Ghana    Asante Libya  Ghadames Macaristan Holloko

 

6.İstisnai evrensel önem taşıyan sanatsal veya edebi eserler, inançlar, fikirler, yaşayan gelenekler ve olaylarla doğrudan veya dolaylı olarak ilgili olması (Komite bu kriterin tercihen diğer kriterler ile birlikte kullanılması gerektiğini kabul etmektedir.)

Mostar köprüsü Japonya   Hiroşima Peace mem. Senegal   Gore adası
     

6 Kriterin altısına da sahip 2 yer var

Venedik Çindeki Magao mağarası

 

DOĞAL  KRİTERLER

   

7.Üstün doğal görüngelere veya eşsiz doğal güzelliklere ve estetik öneme sahip alanları içermesi,

Meksika   Monarch butterfly Tanzanya  Klimanjaro Çin         Jiuzhaigou

 

8.Yaşamın kaydı, yer şekillerinin oluşumunda devam eden önemli jeolojik süreçler veya önemli jeomorfik veya fizyografik özellikler dahil dünya tarihinin önemli aşamalarını temsil eden istisnai örnekler olması,

Rusya  Lena pillars Hawaii Volkano   USA  Vietnam Phong Nha  cave

 

9.Kara, tatlı su, kıyı ve deniz ekosistemleri ve hayvan ve bitki topluluklarının evrim ve gelişiminde devam eden önemli ekolojik ve biyolojik süreçleri sunan istisnai örnekler olması,

Solomon island    East Rennal Iceland     Surtsey Japonya   Ogasawara

 

10.Bilim veya koruma açısından istisnai evrensel değere sahip tehlike altındaki türleri içeren yerler de dahil, biyolojik çeşitliliğin yerinde korunması için en önemli ve dikkat çeken doğal habitatları içermesi.

Çin  Sichuan Giant Panda Arjantin  Peninsula Valdes Yemen Socotro adası

 

4  kritere de uyan 18 doğal miras var. Bunlardan 3 örnek:

Ekvator   Gallapagos adası Avustralya   Great Barrier reef .Venezuella   Canaima NP  ( angel falls)